Evdeki kapı ve pencereler, gün içinde en çok hareket eden ama en az bakım gören parçalardır. Yılda binlerce kez açılıp kapanan bir kapının bir noktada gıcırdaması, sürtmesi veya tam kapanmaması bu yüzden bir arıza değil, beklenen bir sonuçtur. İyi haber şu ki bu sorunların büyük bölümü, birkaç basit el aleti ve yarım saatle çözülebilir.

Doğru başlangıç, sesi ya da sürtmeyi bir belirti olarak görmektir. Gıcırdayan bir menteşe genellikle yağsızlıktan ötesini de anlatır; kapının ağırlığının dengesiz dağıldığını, bir vidanın gevşediğini ya da kasanın hafifçe oturduğunu haber veriyor olabilir. Bu yüzden yağlamaya geçmeden önce kapının nasıl hareket ettiğini birkaç kez izlemek gerekir.

Gıcırdayan menteşeyi susturmak

Menteşe sesi için en kalıcı çözüm, doğru yere ve doğru miktarda yağ uygulamaktır. Yağ, menteşenin dış yüzeyine değil, iki kanadı birleştiren pimin üzerine ulaşmalıdır. Bunun için kapıyı hafifçe açık tutup pimin üst ucundan birkaç damla uygulamak ve ardından kapıyı yavaşça birkaç kez açıp kapamak yeterlidir. Bu hareket yağın pim boyunca inmesini sağlar.

İnatçı seslerde pimi tamamen çıkarmak daha iyi sonuç verir. Pim, alttan bir çivi ya da uygun bir zımba yardımıyla yukarı doğru itilerek çıkarılır; üzerindeki eski kirli yağ ve pas bir bezle temizlenir, ince zımparayla parlatılır ve yağlanarak yerine takılır. Birden fazla menteşe varsa hepsini aynı anda çıkarmamak, kapının düşmesini önler.

Sürten ve kapanmayan kapılar

Bir kapı kasaya sürtüyorsa ilk kontrol edilecek şey menteşe vidalarıdır. Zamanla gevşeyen üst menteşe, kapının alt köşesinin eşiğe doğru düşmesine yol açar; bu da en sık görülen sürtme nedenidir. Vidaları sıkmak çoğu zaman yeterli olur. Vida boşta dönüyorsa, delik büyümüş demektir; bu durumda deliğe tutkalla birkaç kürdan ya da ince ahşap parçası yerleştirip kurumasını beklemek ve vidayı yeniden atmak sağlam bir çözümdür.

Kapı kilit dilinin karşılığına oturmaması da benzer bir hizalama sorunudur. Karşılık plakasının kenarında oluşan parlak sürtme izi, dilin nereye çarptığını gösterir. Plakanın vidalarını gevşetip birkaç milimetre kaydırmak genellikle yeterlidir. Fark daha büyükse plaka boşluğunu ince bir eğeyle bir miktar genişletmek, kapıyı yontmaktan çok daha az riskli bir müdahaledir.

Pencerelerde conta ve mekanizma

Pencerelerde en sık ihmal edilen parça contadır. Yıllar içinde sertleşen ve esnekliğini kaybeden conta, kapatıldığında tam sıkışmaz; bu da hem ses hem hava geçişine yol açar. Contayı yılda bir kez nemli bezle temizleyip uygun bir silikon bakım ürünüyle beslemek, esnekliğini korumasını sağlar. Ezilmiş, kopmuş veya yerinden çıkmış contalar ise değiştirilmelidir.

Açılır kanatlı pencerelerde mekanizmanın hareketli parçaları da bakım ister. Kanadın kenarındaki metal aksamdaki hareketli noktalara az miktarda uygun yağ uygulamak, kolun sertleşmesini önler. Bazı pencerelerde bu aksam üzerinde ayar vidaları bulunur ve kanadın sıkılığı bu vidalarla değiştirilebilir; ayar yapmadan önce mevcut konumu işaretlemek, geri dönmek gerektiğinde işi kolaylaştırır.

Küçük bakımın büyük getirisi

Bütün bu işlerin ortak yanı, sorun büyümeden yapıldıklarında birkaç dakika sürmeleridir. Gevşemiş bir vidayı sıkmak beş dakikalık iştir; aynı vida yıllarca gevşek kaldığında ise kasa deforme olur ve iş bir ustanın müdahalesini gerektirir. Bu yüzden yılda bir kez, tercihen mevsim geçişlerinde evdeki tüm kapı ve pencereleri gözden geçirmek iyi bir alışkanlıktır.

Kullanılacak malzemeler de sanıldığı kadar kalabalık değildir. Bir yıldız ve bir düz tornavida, orta boy bir pense, ince bir eğe, birkaç kâğıt zımpara ve uygun bir makine yağı bu işlerin neredeyse tamamını görür. Yağ seçerken mutfak yağı gibi bitkisel ürünlerden uzak durmak gerekir; bunlar kısa sürede yapışkanlaşarak tozu tutar ve birkaç ay içinde sesi geri getirir.

Kontrol listesi kısadır: her kapıyı yavaşça açıp ses ve sürtme var mı diye dinleyin, menteşe vidalarını elle kontrol edin, kilit dillerinin rahat oturduğundan emin olun, pencere contalarına parmakla bastırıp esnekliğini deneyin ve kolların sertleşip sertleşmediğine bakın. Bu turun sonunda çıkacak birkaç maddelik iş listesi, evin gün içinde çıkardığı gereksiz seslerin çoğunu ortadan kaldırır.